(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

అరణ్యపర్వ - అధ్యాయ 083

॥ శ్రీః ॥
3.83. అధ్యాయః 083
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Topics
నారదేన యుధిష్ఠిరంప్రతి భీష్మాయ పులస్త్యోదితతీర్థమహిమానువాదపూర్వకమిష్టదేశగమనం ॥ 1 ॥
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Text

పులస్త్య ఉవాచ। 3-83-0x(1990)(19448)
అథ సంధ్యాం సమాసాద్య సంవేద్యే తీర్థ ఉత్తమే।
ఉపస్పృశ్య నరో విద్యాం లభతే నాత్ర సంశయః ॥ 3-83-1(19449)
రామస్య చ ప్రసాదేన తీర్థం రాజన్కృతం పురా।
తల్లౌహిత్యం సమాసాద్య వింద్యాద్బహు సువర్ణకం ॥ 3-83-2(19450)
కరతోయాం సమాసాద్య త్రిరాత్రోపోషితో నరః।
అశ్వమేధమవాప్నోతి ప్రజాపతికృతో విధిః ॥ 3-83-3(19451)
గంగాయాస్తత్ర రాజేంద్ర సాగరస్య చ సంగమే।
అశ్వమేధం దశగుణం ప్రవదంతి మనీషిణః ॥ 3-83-4(19452)
గంగాయాస్త్వపరం పారం ప్రాప్య యః స్నాతి మానవః।
త్రిరాత్రముషితో రాజన్సర్వాన్కామానవాప్నుయాత్ ॥ 3-83-5(19453)
తతో వైతరణీం గత్వా సర్వపాపప్రమోచనీం।
విరజాతీర్థమాసాద్య విరాజతి యథా శశీ ॥ 3-83-6(19454)
ప్రభవేచ్చ కులే పుణ్యే సర్వపాపం వ్యపోహతి।
గోసహస్రఫంల లబ్ధ్వా రపునాతి స్వకులం నరః ॥ 3-83-7(19455)
శోణస్య జ్యోతిరథ్యాయాః సంగమే నియతః శుచిః।
తర్పయిత్వా పితౄందేవానగ్నిష్టోమఫలం లభేత్ ॥ 3-83-8(19456)
శోణస్య నర్మదాయాశ్ ప్రభేదే కురునందన।
వంశగుల్మ ఉపస్పృశ్య వాచజిమేధఫలం లభేత్ ॥ 3-83-9(19457)
వాజపేయమవాప్నోతి త్రిరాత్రోపోషితో నరః।
గోసహస్రఫలం వింద్యాత్కులం చైవ సముద్ధరేత్ ॥ 3-83-10(19458)
కోసలాం తు సమాసాద్య కాలతీర్థముపస్పృశేత్।
వృషభైకాదశఫలం లభతే నాత్ర సంశయః ॥ 3-83-11(19459)
పుష్పవత్యాముపస్పృశ్య త్రిరాత్రోపోషితో నరః।
గోసహస్రఫలం లబ్ధ్వా పునాతి స్వకులం నృప ॥ 3-83-12(19460)
తతో బదరికాతీర్థే స్నాత్వా భరతసత్తమ।
దీర్ఘమాయురవాప్నోతి స్వర్గలోకం చ గచ్ఛతి ॥ 3-83-13(19461)
తథా చంపాం సమాసాద్య భాగీరథ్యాం కృతోదకః।
దండాఖ్యమభిగంయైవ గోసహస్రఫలం లభేత్ ॥ 3-83-14(19462)
లపేటికాం తతో గచ్ఛేత్పుణ్యాం పుణ్యోపశోభితాం।
వాజపేయమవాప్నోతి దేవైః సర్వైశ్చ పూజ్యతే ॥ 3-83-15(19463)
తతో మహేంద్రమాసాద్య జామదగ్న్యనిపేవితం।
రామతీర్థే నరః స్నాత్వా వాజిమేధఫలం లభేత్ ॥ 3-83-16(19464)
మతంగస్య తు కేదారస్తత్రైవ కురునందన।
తత్ర స్నాత్వా కురుశ్రేష్ఠ గోసహస్రఫలం లభేత్ ॥ 3-83-17(19465)
శ్రీపర్వతం సమాసాద్య నదీతీరముపస్పృశేత్।
రఅశ్వమేధమవాప్నోతి పూజయిత్వా వృషధ్వజం ॥ 3-83-18(19466)
శ్రీపర్వతే మహాదేవో దేవ్యా సహ మహాద్యుతిః।
న్యవసత్పరమప్రీతో బ్రహ్మా చ త్రిదశైః సహ ॥ 3-83-19(19467)
తత్ర దేవహ్రదే స్నాత్వా శుచిః ప్రయతమానసః।
అశ్వమేధమవాప్నోతి కులం చైవ సముద్ధరేత్ ॥ 3-83-20(19468)
ఋషభం పర్వతం గత్వా పాండ్యేషు నృపపూజితం।
వాజపేయమవాప్నోతి నాకపృష్ఠే చ మోదతే ॥ 3-83-21(19469)
తతో గచ్ఛేత కావేరీం వృతామప్సరసాం గణైః।
తత్రస్నాత్వా నరో రాజన్గోసహస్రఫలం లభేత్ ॥ 3-83-22(19470)
తతస్తీరే సముద్రస్య కన్యాతీర్థముపస్పృశేత్।
తత్తోయం స్పృశ్య రాజేంద్ర సర్వపాపైః ప్రముచ్యతే ॥ 3-83-23(19471)
అథ గోకర్ణమాసాద్య త్రిషు లోకేషు విశ్రుతం।
సముద్రమధ్యే రాజేంద్ర సర్వలోకనమస్కృతం ॥ 3-83-24(19472)
రయత్ర బ్రహ్మాదయో దేవా ఋషయశ్చ తపోధనాః।
భూతయక్షపిశాచాశ్చ కిన్నరాః సమహోరగాః ॥ 3-83-25(19473)
సిద్ధచారణగంధర్వమానుషాః పన్నగాస్తథా।
సరితః సాగరాః శైలా ఉపాసంత ఉమాపతిం ॥ 3-83-26(19474)
తత్రేశానం సమభ్యర్చ్య త్రిరాత్రోపోషితో నరః।
అశ్వమేధమవాప్నోతి గాణపత్యం చ విందతి ॥ 3-83-27(19475)
ఉష్య ద్వాదశరాత్రం తు పూతాత్మా చ భవేన్నరః ॥ 3-83-28(19476)
తత ఏవ చ గాయత్ర్యాః స్థానం త్రైలోక్యపూజితం।
త్రిరాత్రముషితస్తత్ర గోసహస్రఫలం లభేత్।
నిదర్శనం చ ప్రత్యక్షం బ్రాహ్మణానాం నరాధిప ॥ 3-83-29(19477)
గాయత్రీం పఠతే యస్తు యోనిసంకరజస్తథా।
గాథా చ గాథికా చాపి తస్య సంపద్యతే నృప ॥ 3-83-30(19478)
అబ్రాహ్మణస్య సావిత్రీం పఠతస్తు ప్రణశ్యతి ॥ 3-83-31(19479)
సంవర్తస్య తు విప్రర్షేర్వాపీమాసాద్య దుర్లభాం।
రూపస్య భాగీ భవతి సుభగశ్చ ప్రజాయతే ॥ 3-83-32(19480)
తతో వేణాం సమాసాద్య త్రిరాత్రోపోషితో నరః।
మయూరహంససంయుక్తం విమానం లభతే నరః ॥ 3-83-33(19481)
తతో గోదావరీం ప్రాప్య నిత్యం సిద్ధనిషేవితాం।
గవాం మేధమవాప్నోతి వాసుకేర్లోకముత్తమం ॥ 3-83-34(19482)
వేణాయాః సంగమే స్నాత్వా వాజిమేధఫలం లభేత్।
వరదాసంగమే స్నాత్వా గోసహస్రఫలం లభేత్ ॥ 3-83-35(19483)
బ్రహ్మస్థానం సమాసాద్య త్రిరాత్రోపోషితో నరః।
గోసహస్రఫలం వింద్యాత్స్వర్గలోకం చ గచ్ఛతి ॥ 3-83-36(19484)
కుశప్లవనమాసాద్య బ్రహ్మచారీ సమాహితః।
త్రిరాత్రముషితః స్నాత్వా అశ్వమేధఫంల లభేత్ ॥ 3-83-37(19485)
తతో దేవహ్రదేఽరణ్యే కృష్ణవేణాజలోద్భవే।
జాతిస్మరహ్రదే స్నాత్వా భవేజ్జాతిస్మరో నరః।
యత్ర క్రతుశతైరిష్ట్వా దేవరాజో దివం గతః ॥ 3-83-38(19486)
అగ్నిష్టోమఫలం వింద్యాద్గమనాదేవ భారత।
తతః సర్వహ్రదే స్నాత్వా గోసహస్రఫలం లభేత్ ॥ 3-83-39(19487)
తతో వాపీం మహాపుణ్యాం పయోష్ణీం సరితాం వరాం।
పితృదేవార్చనరతో గోసహస్రఫలం లభేత్ ॥ 3-83-40(19488)
దండకారణ్యమాసాద్య పుణ్యం రాజన్నుపస్పృశేత్।
గోసహస్రఫలం తస్య స్నాతమాత్రస్య భారత ॥ 3-83-41(19489)
శరభంగాశ్రమం గత్వా శుకస్య చ మహాత్మనః।
న దుర్గతిమవాప్నోతి పునాతి చ కులం నరః ॥ 3-83-42(19490)
తతః శూర్పారకం గచ్ఛేజ్జామదగ్న్యనిషేవితం।
రామతీర్థే నరః స్నాత్వా వింద్యాద్బహు సువర్ణకం ॥ 3-83-43(19491)
సప్తగోదావరే స్నాత్వా నియతో నియతాశనః।
మహత్పుణ్యమవాప్నోతి దేవలోకం చ గచ్ఛతి ॥ 3-83-44(19492)
తతో దేవపథం గత్వా నియతో నియతాశనః।
దేవసత్రస్య యత్పుణ్యం తదేవాప్నోతి మానవః ॥ 3-83-45(19493)
తుంగకారణ్యమాసాద్య బ్ర్హమచారీ జితేంద్రియః।
వేదానధ్యాపయత్తత్ర ఋషిః సారస్వతః పురా ॥ 3-83-46(19494)
తత్ర వేదేషు నష్టేషు మునేరంగిరసః సుతః।
ఋషీణఆముత్తరీయేషు సూపవిష్టో యథాసుఖం ॥ 3-83-47(19495)
ఓంకారేణ యథాన్యాయం సంయగుచ్చారితేన హ।
యేన యత్పూర్వమభ్యస్తం తత్సర్వం సముపస్థితం ॥ 3-83-48(19496)
ఋషయస్తత్ర దేవాశ్చ వరుణోఽగ్నిః ప్రజాపతిః।
హరిర్నారాయణస్తత్ర మహాదేవస్తథైవ చ ॥ 3-83-49(19497)
పితామహశ్చ భగవాందేవైః సహ మహాద్యుతిః।
భృగుం నియోజయామాస యాజనార్థే మహాద్యుతిం ॥ 3-83-50(19498)
తతః స చక్రే భగవానృషీణాం విధివత్తదా।
సర్వేషాం పునరాధానం విధిదృష్టేన కర్మణా ॥ 3-83-51(19499)
ఆజ్యభాగేన తత్రాగ్నీం తర్పయిత్వా యథావిధి।
దేవాః స్వభవనం యాతా ఋషయశ్చ యథాక్రమం ॥ 3-83-52(19500)
తదరణ్యం ప్రవిష్టస్య తుంగకం రాజసత్తమ।
పాపం ప్రణశ్యత్యఖిలం స్త్రియా వా పురుషస్య వా ॥ 3-83-53(19501)
తత్రమాసం వసేద్ధీరో నియతో నియతాశనః।
బ్రహ్మలోకం వ్రజేద్రాజన్కులం చైవ సముద్ధరేత్ ॥ 3-83-54(19502)
మేధావికం సమాసాద్య పితౄందేవాంశ్చ తర్పయేత్।
అగ్నిష్టోమమవాప్నోతి స్మృతిం మేధాం చ విందతి ॥ 3-83-55(19503)
అత్ర కాలంచరం గత్వా పర్వతం లోకవిశ్రుతం।
తత్ర దేవహ్రదే స్నాత్వా గోసహస్రఫలం లభేత్ ॥ 3-83-56(19504)
ఆత్మానం స్నాపయేత్తత్రగిరౌ కాలంజరే నృప।
స్వర్గలోకే మహీయేత నరో నాస్త్యత్ర సంశయః ॥ 3-83-57(19505)
తతో గిరివరశ్రేష్ఠే చిత్రకూటే విశాంపతే।
మందాకినీం సమాసాద్య సర్వపాపప్రణాశినీం ॥ 3-83-58(19506)
తత్రాభిషేకం కుర్వాణః పితృదేవార్చనే రతః।
అశ్వమేధమవాప్నోతి గతిం చ పరమాం వ్రజేత్ ॥ 3-83-59(19507)
తతో గచ్ఛేత ధర్మజ్ఞ భర్తృస్థానమనుత్తమం।
యత్ర నిత్యం మహాసేనో గుహః సన్నిహితో నృప ॥ 3-83-60(19508)
తత్ర గత్వా నృపశ్రేష్ఠ గమనాదేవ సిధ్యతి।
కోటితీర్థే నరః స్నాత్వా గోసహస్రఫలం లభేత్ ॥ 3-83-61(19509)
ప్రదక్షిణముపావృత్య జ్యేష్ఠస్థానం వ్రజేన్నరః।
అభిగంయ మహాదేవం విరాజతి యథా శశీ ॥ 3-83-62(19510)
తత్ర కూపే మహారాజ విశ్రుతా భరతర్షభ।
సముద్రాస్తత్ర చత్వారో నివసంతి యుధిష్ఠిర ॥ 3-83-63(19511)
తత్రోపస్పృశ్య రాజేంద్ర పితృదేవార్చనే రతః।
నియతాత్మా నరః పూతో గచ్ఛేత పరమాం గతిం ॥ 3-83-64(19512)
తతో గచ్ఛేత రాజేంద్ర శృంగబేరపురం మహత్।
యత్రతీర్ణో మహారాజ రామో దాశరథిః పురా ॥ 3-83-65(19513)
రకతస్మింస్తీర్థే మహాబాహో స్నాత్వా పాపైః ప్రముచ్యతే।
గంగాయాం తు నరః స్నాత్వా బ్రహ్మచారీ సమాహితః ॥ 3-83-66(19514)
విధూతపాప్మా భవతి వాజపేయం చ విందతి।
తతో ముంజవటం గచ్ఛేత్స్థానం దేవస్య ధీమతః ॥ 3-83-67(19515)
అభిగంయ మహాదేవమభివాద్య చ భారత।
ప్రదక్షిణముపావృత్ యగాణపత్యమవాప్నుయాత్ ॥ 3-83-68(19516)
తస్మింస్తీర్థే తు జాహ్నవ్యాం స్నాత్వా పాపైః ప్రముచ్యతే।
తతో గచ్ఛేత రాజేంద్ర ప్రయాగమృషిసంస్తుతం ॥ 3-83-69(19517)
యత్ర బ్రహ్మాదయో దేవా దిశశ్చ సదిగీశ్వరాః।
లోకపాలాశ్చ సాధ్యాశ్చ పితరో లోకసంమతాః ॥ 3-83-70(19518)
సనత్కుమారప్రముఖాస్తథైవ పరమర్షయః।
అంగిరఃప్రముఖాశ్చైవ తథా బ్రహ్మర్షయోఽమలాః ॥ 3-83-71(19519)
తథా నాగాః సుపర్ణశ్చ సిద్ధాశ్చక్రచరాస్తథా।
సరితః సాగరాశ్చైవ గంధర్వాప్సరసోఽపి చ ॥ 3-83-72(19520)
హరిశ్చ భగవానాస్తే ప్రజాపతిపురస్కృతః।
తత్ర త్రీణ్యగ్నికుండాని యేషాం మధ్యేన జాహ్నవీ ॥ 3-83-73(19521)
ప్రయాగాదభినిష్క్రాంతా సర్వతీర్థపురస్కృతా।
తపనస్య సుతా దేవీ త్రిషు లోకేషు విశ్రుతా ॥ 3-83-74(19522)
యమునా గంగయా సార్ధం సంగతా లోకపావనీ।
గంగాయమునయోర్మధ్యం పృథివ్యా జఘనం స్మృతం ॥ 3-83-75(19523)
ప్రయాగం జఘనస్థానముపస్థమృషయో విదుః।
ప్రయాగం సప్రతిష్ఠానం కంబలాశ్వతరౌ తథా ॥ 3-83-76(19524)
తీర్థం భోగవతీ చైవ వేదిరేషా ప్రజాపతేః।
తత్రవేదాశ్చ యజ్ఞాశ్చ మూర్తిమంతో యుధిష్ఠిర ॥ 3-83-77(19525)
ప్రజాపతిముపాసంతే ఋషయశ్చ తపోధనాః।
యజంతే క్రతుభిర్దేవాస్తథా చక్రధరా నృపాః ॥ 3-83-78(19526)
తతః పుణ్యతమం నామ త్రిషు లోకేషు భారత।
ప్రయాగం సర్వతీర్థేభ్యః ప్రవదంత్యధికం విభో ॥ 3-83-79(19527)
శ్రవణాత్తస్య తీర్థస్ నామసంకీర్తనాదపి।
మృత్యుకాలభయాచ్చాపి నరః పాపాత్ప్రముచ్యతే ॥ 3-83-80(19528)
తత్రాభిషేకం యః కుర్యాత్సంగమే లోకవిశ్రుతే।
పుణ్యం స ఫలమాప్నోతి రాజసూయాశ్వమేధయోః ॥ 3-83-81(19529)
ఏషా యజనభూమిర్హి దేవానామభిసంస్కృతా।
తత్ర రదత్తం సూక్ష్మమపి మహద్భవతి భారత ॥ 3-83-82(19530)
న వేదవచనాత్తాత న లోకవచనాదపి।
మతిరుత్క్రమణీయా తే ప్రయాగమరణం ప్రతి ॥ 3-83-83(19531)
దశతీర్తసహస్రాణి షష్టిః కోట్యస్తథాఽపరాః।
యేషాం సాన్నిధ్యమత్రైవ కీర్తితం కురుందన ॥ 3-83-84(19532)
చతుర్విద్యే చ యత్పుణ్యం సత్యవాదిషు చైవ యత్।
స్నాత ఏవ తదాప్నోతి గంగాయమునసంగమే ॥ 3-83-85(19533)
తత్ర భోగవతీ నామ వాసుకేస్తీర్థముత్తమం।
తత్రాభిషేకం యః కుర్యాత్సోఽశ్వమేధఫలం లభేత్ ॥ 3-83-86(19534)
తత్ర హంసప్రపతనం తీర్థం త్రైలోక్యవిశ్రుతం।
దశాశ్వమేధికం చైవ గంగాయాం కురునందన ॥ 3-83-87(19535)
కురుక్షేత్రసమా గంగా యత్రతత్రావగాహితా।
విశేషో వై కనఖలే ప్రయాగే పరమం మహత్ ॥ 3-83-88(19536)
యద్యకార్యశతం కృత్వా కృతంగంగావసేచనం।
సర్వం తత్తస్య గంగాపో దహత్యగ్నిరివేంధనం ॥ 3-83-89(19537)
సర్వం కృతయుగే పుణ్యంత్రేతాయాం పుష్కరం స్మృతం।
ద్వాపరేఽపి కురుక్షేత్రం గంగా కలియుగే స్మృతా ॥ 3-83-90(19538)
పుష్కరే తు తపస్తప్యేద్దానం దద్యాన్మహాలయే।
మలయే త్వగ్నిమారోహేద్భృగుతుందే త్వనాశనం ॥ 3-83-91(19539)
పుష్కరే తు కురుక్షేత్రే రగంగాయాం మగధేషు చ।
స్నాత్వా తారయతే జంతుః సప్తసప్తావరాంస్తథా ॥ 3-83-92(19540)
పునాతి కీర్తితా పాపం దృష్టా భద్రం ప్రయచ్ఛతి।
అవగాఢా చ పీతా చ పునాత్యాసప్తమం కులం ॥ 3-83-93(19541)
యావదస్థి మనుష్యస్ గంగాయాః స్పృశతే జలం।
తావత్స పురుషో రాజన్స్వర్గలోకే మహీపతే ॥ 3-83-94(19542)
యథా పుణ్యాని తీర్థాని పుణ్యాన్యాయతనాని చ।
ఉపాస్య పుణ్యం లబ్ధ్వా చ భవత్యమరలోకభాక్ ॥ 3-83-95(19543)
న గంగాసదృశం తీర్థం న దేవః కేశవాత్పరః।
బ్రాహ్మణేభ్యః పరం నాస్తి ఏవమాహ పితామహః ॥ 3-83-96(19544)
యత్ర గంగా మహారాజ స దేశస్తత్తపోకవనం।
సిద్ధిక్షేత్రం చ తజ్జ్ఞేయం గంగాతీరసమాశ్రితం ॥ 3-83-97(19545)
ఇదం సత్యంద్విజాతీనాం సాధూనామాత్మనోపి చ।
సుహృదాం చ జపేత్కర్మే శిష్యస్యానుగతస్య చ ॥ 3-83-98(19546)
ఇదం ధన్యమిదం మేధ్యమిదం స్వర్గ్యమిదం సుఖం।
ఇదం పుణ్యమిదం రంయం పావనం ధర్ంయముత్తమం ॥ 3-83-99(19547)
మహర్షీణామిదం గుహ్యం సర్వపాపప్రమోచనం।
అధీత్యద్విజమధ్యే చ నిర్మలః స్వర్గమాప్నుయాత్ ॥ 3-83-100(19548)
శ్రీమత్స్వర్గ్యం తథా పుణ్యం సపత్నశమనం శివం।
మేధాజననమగ్ర్యం వై తీర్థవంశానుకీర్తనం ॥ 3-83-101(19549)
అపుత్రో లభతే పుత్రమధనో ధనమాప్నుయాత్।
శూద్రో యథేప్సితాన్కామాన్బ్రాహ్మణః పారగః పఠన్।
మహీం విజయతే రాజా వైశ్యో ధనమవాప్నుయాత్ ॥ 3-83-102(19550)
యశ్చేదం శృణుయాన్నిత్యం తీర్థపుణ్యం నరః శుచిః।
జాతీః స స్మరతే బహ్వీర్నాకపృష్ఠే చ మోదతే ॥ 3-83-103(19551)
గంయాన్యపి చ తీర్థాని కీర్తితాన్యగమాని చ।
మనసా తాని గచ్ఛేత సర్వతీర్థసమీక్షయా ॥ 3-83-104(19552)
ఏతాని వసుభిః సాధ్యైరాదిత్యైర్మరుదశ్విభిః।
ఋషిభిర్దేవకల్పైశ్చ స్నాతాని సుకృతైషిభిః ॥ 3-83-105(19553)
ఏవం త్వమపి కౌరవ్య విధినాఽనేన సువ్రత।
వ్రత తీర్థాని నియతః పుణ్యం పుణ్యేన వర్ధయన్ ॥ 3-83-106(19554)
భాషితైః కరణైః పూర్వమాస్తిక్యాచ్ఛ్రుతిదర్శనాత్।
ప్రాప్యంతే తాని తీర్తాని సద్భిః శాస్త్రార్థదర్శిభిః।
సద్భిః శాస్త్రార్థతత్వజ్ఞైర్బ్రాహ్మణైః సహ గంయతాం ॥ 3-83-107(19555)
నావ్రతీ నాకృతాత్మా చ నాశుచిర్న చ తస్కరః।
స్నాతి తీర్థేషు కౌరవ్య న చ వక్రమతిర్నరః ॥ 3-83-108(19556)
త్వయా తు సంయగ్వృత్తేన నిత్యం ధర్మార్థదర్శినా।
`పితరస్తాత సర్వే చ తారితాః ప్రపితామహాః' ॥ 3-83-109(19557)
పితా పితామహస్చైవ సర్వే చ ప్రపితామహాః।
పితామహపురోగాశ్చ దేవాః సర్షిగణా నృప।
తవ ధర్మేణ ధర్మజ్ఞ నిత్యమేవాభితోషితః ॥ 3-83-110(19558)
అవాప్స్యసి త్వం లోకాన్వై వసూనాం వాసవోపమ।
కీర్తిం చ మహాతీం భీష్మ ప్రాప్స్యసే భువిశాశ్వతీం ॥ 3-83-111(19559)
నారద ఉవాచ। 3-83-112x(1991)
ఏవముక్త్వాఽభ్యనుజ్ఞాయ పులస్త్యో భగవానృషిః।
ప్రీతః ప్రీతేన మనసా తత్రైవాంతరధీయత ॥ 3-83-112(19560)
భీష్మశ్చ కురుశార్దూల శాస్త్రతత్త్వార్థదర్శివాన్।
పులస్త్యవచనాచ్చైవ పృథివీం పరిచక్రమే ॥ 3-83-113(19561)
ఏవమేషా మహాభాగా ప్రతిష్ఠానే ప్రతిష్ఠితా।
తీర్థయాత్రా మహాపుణ్యా సర్వపాపప్రమోచనీ ॥ 3-83-114(19562)
అనేన విధినా యస్తు పృథివీం సంచరిష్యతి।
అశ్వమేధశతం సాగ్రం ఫలం ప్రేత్య స భోక్ష్యతి ॥ 3-83-115(19563)
తతశ్చాష్టగుణం పార్థ ప్రాప్స్యసే ధర్మముత్తమం।
భీష్మః కురూణాం ప్రవరో యథా పూర్వమవాప్తవాన్ ॥ 3-83-116(19564)
నేతా చ త్వమృషీన్యస్మాత్తేన తేఽష్టగుణం ఫలం।
రక్షోగణబికీర్ణాని తీర్థాన్యేతాని భారత।
అగంయాని మనుష్యేంద్రైస్త్వామృతే కురునందన ॥ 3-83-117(19565)
ఇదం దేవర్షిచరితం సర్వతీర్తాభిసంవృతం।
యః పఠేచ్ఛృణుయాద్వాఽపిసర్వపాపైః ప్రముచ్యతే ॥ 3-83-118(19566)
ఋషిముఖ్యాః సదా యత్రవాల్మీకిస్త్వథ కశ్యపః।
ఆత్రేయః కుండజఠరో విశ్వామిత్రోఽథ గౌతమః ॥ 3-83-119(19567)
అసితో దేవలశ్చైవ మార్కండేయోఽథ గాలవః।
భరద్వాజో వసిష్ఠశ్చ మునిరుద్దాలకస్తథా ॥ 3-83-120(19568)
శౌనకః సహ పుత్రేణ వ్యాసశ్చ తపతాంవరః।
దుర్వాసాశ్చ మునిశ్రేష్ఠో జాబాలిశ్చ మహాతపాః ॥ 3-83-121(19569)
ఏతే ఋషివరాః సర్వే త్వత్ప్రతీక్షాస్తపోధనాః।
ఏభిః సహ మహారాజ తీర్థాన్యేతాన్యనువ్రజ ॥ 3-83-122(19570)
ఏష తే లోమశో నామ మహర్షిరమితద్యుతిః।
సమేష్యతి మహారాజ తేన సార్ధమనువ్రజ ॥ 3-83-123(19571)
మయాఽపిసహ ధర్మజ్ఞ తీర్థాన్యేతాన్యనుక్రమాత్। 3-83-b124 ప్రాప్స్యసే మహతీం కీర్తిం యథా రాజా మహాభిషక్ ॥ 3-83-124(19572)
యథా యయాతిర్ధర్మాత్మా యథా రాజా పురూరవాః।
తథా త్వం కురుశార్దూల స్వేన ధర్మేణ శోభసే ॥ 3-83-125(19573)
యథా భగీరథో రాజా యథా రామశ్చ విశ్రుతః।
తథా త్వం సర్వరాజభ్యో భ్రాజసే రశ్మివానివ ॥ 3-83-126(19574)
యథా మనుర్యథేక్ష్వాకుర్యథా పూరుర్మహాయశాః।
యథా వైన్యో మహారాజ తథా త్వమపి విశ్రుతః ॥ 3-83-127(19575)
యథా చ వృత్రహా సర్వాన్సపత్నాన్నిర్దహన్పురా।
త్రైలోక్యం పాలయామాస దేవరాడ్విగతజ్వరః ॥ 3-83-128(19576)
తథా శత్రుక్షయం కృత్వా త్వం ప్రజాః పాలయిష్యసి।
స్వధర్మవిజితాముర్వీం ప్రాప్య రాజీవలోచన।
ఖ్యాతిం యాస్యసి ధర్మేణ కార్తవీర్యార్జునో యథా ॥ 3-83-129(19577)
వైశంపాయన ఉవాచ। 3-83-130x(1992)
ఏవమాశ్వాస్య రాజానం నారదో భగవానృషిః।
అనుజ్ఞాప్య మహారాజ తత్రైవాంతరధీయత ॥ 3-83-130(19578)
యుధిష్ఠిరోషి ధర్మాత్మా తమేవార్థం విచింతయన్।
తీర్థయాత్రాశ్రితం పుణ్యమృషీణాం ప్రత్యవేదయత్ ॥ 3-83-131(19579)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అరణ్యపర్వణి తీర్తయాత్రాపర్వణి త్ర్యశీతితమోఽధ్యాయః ॥ 83 ॥

Mahabharata - Vana Parva - Chapter Footnotes
3-83-4 అశ్వమేధాద్దశగుణమితి క. పాఠః ॥
3-83-29 నిదర్శనముదాహరణం ॥
3-83-30 యో యోనిసంకరజః స జేతత్ర గాయత్రీం పఠతి తస్య సంయక్ పఠతోపితీర్థమాహాత్ంయాత్సా గాయత్రీ గాథా స్వరనియమహీనా గద్యవన్ముఖాన్నిఃసరతి।
గాథికా గ్రాంయగీతవత్ స్వరవర్ణవికృతా ॥
3-83-31 అబ్రాహ్మణస్య తు ప్రాక్సిద్ధాపి తత్ర న స్ఫురతీతి భావః ॥
3-83-33 తతో బేణ్ణాం సమాసాద్యేతి క. ధ. పాఠః ॥
3-83-73 చక్రచరాః సూర్యాదయః ॥
3-83-75 స్త్రీరూపాయాః పృథివ్యాః మేరుపృష్ఠశీర్షాయా హరిద్వారాదరభ్య జఘనం నాభేరధోభాగః ॥
3-83-77 నదీ ప్రోక్తా ప్రజాపతేరితి ధ. పాఠః ॥
3-83-83 ప్రయాగగమనం ప్రతీతి క. పాఠః ॥
3-83-85 చాతుర్వేద్యే చ యత్పుణ్యమితి క. పాఠః ॥
3-83-103 కైలాసే సత్యలోకే నాకపృష్ఠే చ మోదత ఇతి క. పాఠః ॥
3-83-104 అగమాని అగంయాని। సమీక్షయా దర్శనేచ్ఛయా ॥
3-83-107 కరణైః ఇంద్రియైః ॥
3-83-108 అకృతాత్మా అవశీకృతచిత్తః ॥
3-83-114 ప్రతిష్ఠానే ప్రయాగే। ప్రతిష్ఠితా సమాప్తా ॥
3-83-124 మహాభిషక్ శంతనురూపేణావతీర్ణః ॥
3-83-126 రశ్మివాన్ సూర్యః ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.